Verticale leerlijn AI
“Moet een leerling uit het eerste jaar hetzelfde kunnen met AI als een leerling uit het zesde?”
AI duikt steeds vaker op in lessen, opdrachten en het werk van leerlingen. Ons AI-beleid maakt duidelijk welke afspraken gelden. Maar hoe leren we leerlingen stap voor stap om AI veilig, kritisch en verantwoord te gebruiken?
Met deze reeks ‘De puntjes op de AI’ maken we dat de komende twaalf weken concreet. In de eerste twee berichten schetsen we onze verticale leerlijn: wat verwachten we in elke graad en hoe groeien leerlingen naar meer zelfstandigheid? Daarna vertrekken we elke week van een herkenbare vraag uit de klaspraktijk. Wanneer is AI zinvol? Hoe controleer je een AI-antwoord? Mag spellingscontrole nog? En hoe zorg je ervoor dat leerlingen zelf blijven nadenken?
Geen zware lectuur, wel elke week één helder puntje dat je meteen kan meenemen naar je eigen lespraktijk.
We beginnen bij de basis:
“Moet een leerling uit het eerste jaar hetzelfde kunnen met AI als een leerling uit het zesde?”
Nee. De basisafspraken over veilig, kritisch en verantwoord AI-gebruik gelden voor iedereen. Maar wat we van leerlingen zelfstandig verwachten, groeit doorheen hun schoolloopbaan.
Voor die opbouw sluiten we aan bij het Gemeenschappelijk funderend leerplan (GFL) en de leerlijn Mediawijsheid van Mediawijs. Die laatste is voor ons een bruikbare kapstok omdat ze de algemene digitale vaardigheden niet koppelt aan simpelweg meer of minder technologie gebruiken, maar aan een groei in uitdaging, complexiteit en zelfstandigheid.
Ook inzichten over zelfregulerend leren ondersteunen die aanpak: strategieën expliciet aanleren, voordoen, begeleid inoefenen en geleidelijk meer verantwoordelijkheid bij de leerling leggen (Peeters, 2022).
Diezelfde logica passen we dus ook toe op AI:
Eerste graad: verkennen en begeleid toepassen
Leerlingen leren wat generatieve AI doet, dat output fout of eenzijdig kan zijn en welke schoolafspraken gelden. Ze oefenen met duidelijke opdrachten, aangereikte voorbeelden en voldoende ondersteuning.
Tweede graad: toepassen en kritisch afwegen
Leerlingen gebruiken AI in verschillende contexten en leren bewuster keuzes maken. Ze controleren output, vergelijken bronnen, denken na over risico’s en leggen uit hoe ze AI hebben gebruikt.
Derde graad: zelfstandig kiezen en verantwoorden
Leerlingen nemen meer verantwoordelijkheid. Ze kunnen steeds beter zelf inschatten wanneer AI passend is, welke controle nodig is en hoe ze hun gebruik transparant en verantwoord maken.
Dat betekent niet dat leerlingen in de derde graad automatisch meer AI moeten gebruiken. Ook daar kan Geen AI de beste keuze zijn wanneer zelfstandig denken of beheersen het leerdoel is.
Onze leerlijn gaat dus niet van weinig AI naar veel AI. Leerlingen krijgen geleidelijk complexere uitdagingen en nemen daarbij steeds meer zelf de regie. Meer zelfstandigheid betekent niet dat we leerlingen zomaar loslaten. Ook zelfregulerende vaardigheden moeten expliciet worden aangeleerd, voorgedaan en begeleid ingeoefend. De ondersteuning verandert naarmate leerlingen meer zelf kunnen.
Dat past ook binnen ons algemene AI-beleid: AI is een hulpmiddel, geen vervanger van kritisch denken en eigen inspanning.
In het volgende weekbericht bekijken we hoe je die groei concreet kunt vertalen naar een opdracht. Hoe kan je dezelfde AI-vaardigheid in elke graad gebruiken, maar met andere verwachtingen?
Meer weten?
- AI-beleid Guldensporencollege
- AI-geletterdheid op school
- Gemeenschappelijk funderend leerplan – krachtlijn ‘Mediawijs en digitaal vaardig’
- https://www.mediawijs.be/nl/leerlijn
- Peeters, J. (2022). Zelfregulerend leren. Hoe? Zo! LannooCampus. (link)
“Betekent dit dat ik voor elk jaar of elke graad compleet andere AI-opdrachten moet maken?”
Vorige week startten we met De puntjes op de AI. We zagen dat onze leerlijn binnen het Guldensporencollege niet gaat van weinig AI naar veel AI, maar naar steeds meer zelfstandigheid en verantwoordelijkheid bij de leerling.
Maar hoe vertaal je die geleidelijke groei naar je eigen opdrachten?
“Betekent dit dat ik voor elk jaar of elke graad compleet andere AI-opdrachten moet maken?”
Nee. Je hoeft niet voor elk jaar iets helemaal anders te bedenken. Dezelfde AI-vaardigheid kan terugkomen, maar met andere verwachtingen.
Neem bijvoorbeeld een antwoord van Copilot waarvan leerlingen moeten nagaan of het betrouwbaar is.
Eerste graad: verkennen en begeleid toepassen
Je reikt zelf het AI-antwoord en enkele betrouwbare bronnen of controlepunten aan. Leerlingen onderzoeken wat klopt en wat niet en leren dat een overtuigend AI-antwoord toch fout kan zijn.
Tweede graad: toepassen en kritisch afwegen
Leerlingen krijgen meer verantwoordelijkheid. Ze vergelijken verschillende bronnen, controleren beweringen uit het AI-antwoord en leggen uit waarop ze hun oordeel baseren.
Derde graad: zelfstandig kiezen en verantwoorden
Leerlingen bepalen zelf welke beweringen ze moeten controleren, zoeken en selecteren geschikte bronnen en gaan ook na of belangrijke informatie of perspectieven ontbreken. Ze kunnen hun aanpak en oordeel verantwoorden.
Dat sluit aan bij de leerlijn Mediawijsheid die we vorige week aanhaalden: bij het beoordelen van informatie evolueert een leerling van werken met aangereikte bronnen en ondersteuning naar steeds zelfstandiger bronnen selecteren, vergelijken en beoordelen.
Die geleidelijke groei in zelfstandigheid trekken we ook door naar alle andere AI-vaardigheden:
voordoen → begeleid oefenen → keuzes laten maken → zelfstandig verantwoorden
Dat principe geldt dus niet alleen voor het controleren van AI-antwoorden. Ook prompts formuleren, persoonsgegevens beschermen, AI-gebruik vermelden of beoordelen of AI een geschikt hulpmiddel is, leer je expliciet aan: eerst voordoen, daarna begeleid oefenen en vervolgens steeds meer keuzes bij de leerling leggen. Leerlingen passen die vaardigheden niet automatisch toe bij een andere opdracht of in een ander vak. Maak daarom ook daar telkens opnieuw duidelijk wat ze concreet moeten doen.
Vraag jezelf bij een AI-opdracht daarom niet alleen af: “Wat mogen mijn leerlingen met AI?”, maar ook: “Welke keuzes kunnen ze hier al zelf maken en waar hebben ze nog ondersteuning nodig?”
Met dit kader starten we volgende week met tien concrete vragen over AI in opdrachten, privacy, transparantie en evaluatie.
Meer weten?
- Stel je vraag in het kanaal 🧠 AI van het team A-PT-Digitaal leren.
- GenAI beleid Guldensporencollege – digi-taal@GUSCO
- Je digitale profiel: de lijst – digi-taal@GUSCO
- Gemeenschappelijk funderend leerplan – krachtlijn ‘Mediawijs en digitaal vaardig’
- https://www.mediawijs.be/nl/leerlijn
- Peeters, J. (2022). Zelfregulerend leren. Hoe? Zo! LannooCampus.
AI in de klaspraktijk
“Moet ik AI nu in al mijn lessen gebruiken?”
Nee. AI ondersteunt het leren, maar vervangt het eigen denkwerk niet.
Je vertrekt van je leerdoel. Moeten leerlingen zelfstandig argumenten leren bedenken? Laat hen dat eerst zelf doen. Wil je hen argumenten kritisch leren beoordelen? Dan kan een AI-gegenereerd tegenargument interessant oefenmateriaal zijn.
Generatieve AI maakt antwoorden op basis van aangeleerde patronen. Daarbij kan ze overtuigende fouten produceren. Controle blijft dus nodig, ook als een antwoord vlot en deskundig klinkt.
Probeer met Copilot
Laat leerlingen eerst zelf een standpunt met argumenten formuleren. Daarna kunnen ze, binnen de schoolafspraken, bijvoorbeeld deze prompt gebruiken:
Stel één kritische vraag bij mijn redenering. Geef nog geen verbeterd antwoord: laat mij eerst zelf nadenken.
Laat hen vervolgens uitleggen of ze hun antwoord aanpassen en waarom.
De belangrijkste vraag achteraf: kan de leerling door het gebruik van AI nu zelf beter uitleggen, toepassen of redeneren? Ook bewust zonder AI werken is een goede keuze.
“Bij mijn opdracht mogen leerlingen AI gebruiken. Maakt het dan uit welke tool ze kiezen?”
Ja. Ook wanneer AI is toegestaan, kiezen leerlingen niet zomaar zelf een tool. Voor actief AI-gebruik door leerlingen is Microsoft Copilot via het schoolaccount de afgesproken tool.
Die keuze maakt het voor iedereen duidelijk en werkbaar:
- De toegang is geregeld: de school biedt Copilot aan binnen onze Microsoft 365-omgeving. Leerlingen gebruiken hun schoolaccount. Zo hoeven onze leerlingen maar één vertrouwde en voorspelbare AI-tool te leren gebruiken. Omdat Copilot deel uitmaakt van onze Microsoft 365-schoolomgeving, worden hun gegevens beter beschermd. Hun prompts en antwoorden worden niet gebruikt om de onderliggende AI-modellen te trainen.
- De schoolafspraak is duidelijk: het schoolreglement bepaalt dat een leraar het gebruik van een AI-tool voor een les of opdracht kan toestaan, binnen ons AI-beleid en onder deskundige begeleiding. Je hoeft als vakleraar dus geen afzonderlijke ouderlijke toestemming te verzamelen.
Figuur 1 AI-afspraken in ons schoolreglement.
Ook wanneer leerlingen thuis een andere tool gebruiken of ervoor betalen, blijft Copilot bij schoolopdrachten de afgesproken keuze. Een opdracht waarbij AI toegestaan is, geeft dus geen vrije keuze uit alle AI-tools.
Wat bewaak jij bij een lesactiviteit waar AI gebruikt wordt?
Stel jezelf twee vragen:
- Ondersteunt AI het leerproces, zonder het over te nemen? Laat leerlingen zelf nadenken, keuzes maken en hun antwoord toelichten. AI kan hints, feedback of tegenargumenten geven, maar het denkwerk dat je wilt oefenen, blijft bij de leerling.
- Kunnen leerlingen de activiteit uitvoeren zonder persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie in te voeren? Werk bijvoorbeeld met een fictieve situatie, zonder namen of herkenbare persoonlijke verhalen.
Ook binnen de afgesproken schoolomgeving blijven het leerdoel en zorgvuldig omgaan met informatie vooropstaan.
Mis je een mogelijkheid in Copilot? Bespreek dat met PedICT. Zo zoeken we samen naar een passende oplossing binnen onze schoolafspraken.
“Ik had toch gezegd dat je de opdracht zelf moest maken?”
Voor leerlingen is daarmee niet altijd duidelijk of ze AI mogen gebruiken voor bijvoorbeeld ideeën, structuur of feedback. Maak daarom vooraf zichtbaar wat je als leraar toestaat.
In de update van ons AI-beleid, die binnenkort verschijnt, stemmen we onze AI-schaal af op de richtlijnen in Teamsopdrachten.
Zo doe je dat in Teams
Open of maak een opdracht en kies ‘Richtlijnen voor AI-gebruik door studenten instellen’. Selecteer de passende afspraak:
- Geen AI gebruiken.
- AI alleen gebruiken voor leren en brainstormen.
- AI alleen gebruiken voor bewerking.
- AI-gebruik toestaan binnen de opdracht.
Gebruik de bijbehorende omschrijving en verduidelijk in de instructies wat de afspraak concreet betekent voor jouw opdracht en vak. Laat de keuze niet op ‘Geen selectie’ staan wanneer je een AI-afspraak wilt meegeven.
🎬 Deze functie even ‘in het echt’ bekijken? Klik hier.
Bijvoorbeeld bij leren en brainstormen:
Je mag Copilot gebruiken om argumenten te verzamelen. Je beoordeelt die zelf en schrijft de volledige tekst zelfstandig. Je vermeldt je prompts en welke hulp je gebruikte.
Het leerdoel bepaalt je keuze. Meer AI toestaan is niet automatisch beter lesgeven. De instelling hierboven maakt de afspraak enkel zichtbaar; bespreek ze ook kort met je leerlingen.
Meer weten?
- Stel je vraag in het kanaal 🧠 AI van het team A-PT-Digitaal leren.
- AI-beleid Guldensporencollege
- AI-geletterdheid op school
